Wiedza na temat autyzmu jest coraz bardziej rozpowszechniona. Rosnąca świadomość społeczeństwa oraz skala problemu, wpływają na wzrost liczby diagnozowanych przypadków. Zaburzenia ze spektrum autyzmu stały się problemem społecznym. Warto w tym miejscu przyjrzeć się postaciom zaburzenia, które przebiegają harmonijnej i łagodniej. Chodzi o zaburzenie rozwojowe, nazwane Zespołem Aspergera, często zauważane późno a czasami wcale.

 

Charakterystyczne dla Zespołu Aspergera jest:

• Brak nawiązywania kontaktu wzrokowego. Osoby zaburzone mogą sprawiać wrażenie, jakby obawiały się spojrzeć w twarz;
• Znaczna trudność w porozumiewaniu, komunikowaniu się, wynikająca głównie z deficytów i niedojrzałości społecznej;
• Szczególne zainteresowania będące natręctwami jednocześnie;
• Brak elastyczności. Schematyczność zachowania i stosowanie sztywnych reguł;
• Nie przywiązywanie uwagi do wyglądu: skupianie się na nieprzyjemnych odczuciach jakie może powodować noszenie określonych części garderoby, np. uwierające metki i guziki, drapiący kołnierzyk itp.;
• Zaburzenia w sferze integracji sensorycznej. Nadwrażliwość lub niedowrażliwość na bodźce zmysłowe, np. niechęć do kontaktu fizycznego, silna awersja na określony zapach czy strach przed pewnymi dźwiękami;
• Brak odruchów samozachowawczych: osoba nie jest świadoma wysokości, odległości itp.;
• Brak poczucia czasu. Ogromne trudności w nauce odczytywania godziny i posługiwaniem się jednostką czasu;
• Niezgrabność ruchowa. Osoba może być nadmiernie „wiotka” lub też ciało pozostaje przez większość czasu spięte;
• Dziwaczność, odmienność języka mówionego. Tonacja, modulacja, tempo i natężenie mowy słyszalnie odbiega od normy;
• Zdarzają się przypadki, że osoba przejawia wybitne zdolności lub talenty.

 

Zespół Aspergera dotyczy nieprawidłowości w sferach tj.: kontakty społeczne, komunikowanie się, zainteresowań oraz wrażliwości sensorycznej. Trudności występują we wszystkich obszarach życia osób z zespołem Aspergera i jest z osobą przez całe życie. Jedyną zmienną jest nasilenie objawów i łączna liczba występujących problemów.

 

Bywa, że osoby z ZA  przejawiają wyjątkowe zdolności, tzw. „umiejętności wysepkowe” czyli wyjątkowa pamięć oraz zamiłowanie do liczb i liter. Rodzice są zachwyceni, że ich dziecko bardzo szybko nauczyło się, np. czytać i liczyć, często nie zauważają deficytów i obszarów problemowych. Dlatego też, diagnoza odbywa się często dopiero na etapie edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej. Bardzo duży udział mają przy tym wychowawcy i nauczyciele, którzy alarmują opiekunów o niepokojących spostrzeżeniach czy zachowaniach trudnych.

 

Najkorzystniejsza dla dziecka z ZA jest sytuacja, kiedy to lekarz psychiatra orzeka o potrzebie indywidualnego nauczania. Dziecko otrzymuje, w ten czas,  potrzebną mu uwagę i indywidualne podejście, mając przy tym okazję przebywać z rówieśnikami i korzystać z pomocy psychologicznej, logopedycznej czy terapeutycznej. Wszystkie oddziaływania odbywają się w ramach wczesnego wspomagania rozwoju i są dostępne wszystkim dzieciom z ZA.  Dlatego też, bez względu na wiek czy oczekiwania rodziców, najbardziej trafna zdaje się być forma kształcenia realizowana w przedszkolach i szkołach integracyjnych oraz specjalistycznych.

 

Główne różnice pomiędzy zespołem Aspergera a autyzmem z wysokim poziomem funkcjonowania dotyczy późniejszego, niż w autyzmie, pojawienia się ważnych objawów oraz lepszych wynikach uzyskiwanych w różnych obszarach funkcjonowania, zwłaszcza w zakresie komunikacji i zachowań społecznych. Poza tym w ZA przeważa strefa werbalna nad percepcyjno-ruchową. Innymi słowy, rozwój mowy przebiega prawidłowo aczkolwiek nieharmonijnie.

 

Kiedy dziecku trudno nawiązać kontakt wzrokowy, gestykulować czy posługiwać się mimiką:

• Przywołuj dziecko imieniem i wydaj polecenie: „popatrz na mnie”
• Analizuj wraz z dzieckiem mimikę postaci z książek. Bohaterowie z bajek świetnie eksponują złość, radość, smutek i strach
• Zwróć uwagę i wytłumacz, jakie emocje wyraża mimika i gesty
• Pokaż jaką odległość powinno się zachować od rozmówcy - dzieci z ZA mają trudności z utrzymaniem odpowiedniego dystansu.

 

Kiedy Twoje dziecko nie potrafi się bawić:

• Większość zabaw trzeba po prostu nauczyć
• Wielokrotnie demonstruj jak grać w gry i jak właściwie używać zabawek
• Naucz czekania na swoją kolej
• Dziecko należy nauczyć reguł i zasad. Dobrze jest oswoić je z faktem, że reguły można zmieniać
• Przydatne są tzw. Historyjki Społeczne, będącymi instrukcjami, konkretnych sytuacji i zdarzeń, krok po kroku
• Przede wszystkim zapewnij dziecku stały kontakt z dziećmi. Grupa rówieśników stwarza najlepsze okazje.

 

Zapamiętaj!

Skuteczne sposoby na rozładowanie napięcia, zmniejszenie frustracji i złości: darcie i mazanie kartki, długi spacer, biegania, ćwiczenia fizyczne, przytulanie zarówno do opiekunów jak i zwierząt, ćwiczenia relaksacyjne i przebywanie w izolacji.

 

Dziecko z ZA może mieć także trudności tj.:

1. Problem z rozumieniem mowy, a co za tym idzie poleceń;
2. Niezgrabność ruchowa, słaba koordynacja ruchowa;
3. Odbieraniem bodźców sensorycznych. Nie wszystkie dzieci tolerują dotyk, niektóre boją się określonych dźwięków a jeszcze inne nie są w stanie znieść jakiegoś zapachu;
4. Z utrzymaniem koncentracji i wielozadaniowością;
5. Zachowania stereotypowe, czyli czynności powtarzające się i nie mające określonego sensu oraz niefunkcjonalne natręctwa, zaburzające plan aktywności i życie społeczne dziecka.

 

Według najnowszej kwalifikacji DSM-V wyróżniamy jedynie Spektrum Zaburzeń Autystycznych. Ze względu na rozległy charakter i niejednorodność zaburzeń zrezygnowano z wyodrębniania jednostek chorobowych tj. Zespół Aspergera czy autyzm dziecięcy. W zamian wprowadzono trzystopniową skalę rozróżniającą intensywność wymaganego wsparcia.